ÜCRET AVANSLARINDA GELİR VERGİSİ ve DAMGA VERGİSİ UYGULAMASI*[1]

 

 Giriş

Şirket bünyesinde çalışan personele ay sonunda ödenecek ücretlerden mahsup edilmek üzere yapılan avans ödemelerinden damga vergisi ve gelir vergisi kesintisi yapılıp yapılamayacağı konusunda uygulamada bir takım sorunlarla karşılaşılmaktadır.

Bu çalışma ile Maliye Bakanlığının konu hakkındaki görüşleri ele alınarak konuya açıklık getirilmek istenmiştir.

 

Ücret ve Ücret Avansı

Genel anlamda ücret; bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.

193 sayılı Gelir vergisi Kanunu’nun “Ücretin Tarifi” başlıklı 61.maddesinde ise Ücret; işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilen menfaatlerdir.” şeklinde tanımlanmıştır.

Aynı maddede; ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez” hükmü de yer almaktadır.

Yukarıdaki açıklamalarda görüldüğü üzere, Gelir Vergisi Kanunu’na göre ; personele verilen avans, ücret olarak değerlendirilmektedir.

Maliye Bakanlığı’ nın Gelir Vergisi ve Damga Vergisi Açısından Konuya Yaklaşımı

193 sayılı Gelir vergisi Kanunu’nun 94. maddesinde Vergi Tevkifatı ele alınmış; “Kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler aşağıdaki bentlerde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecburdurlar.” hükmüne yer verilmiştir.

Aynı maddenin 1. bendinde ise, hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61. maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden (istisnadan faydalananlar hariç) 103 ve 104. maddelere göre gelir vergisi tevkifatı yapılacağı hükme bağlanmıştır.

                       Gelir Vergisi Kanunu’ nun 103 ve 104. maddelerinde gelir vergisi tarifesi ve verginin hesaplanması konularında hükümler mevcuttur.

 

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun 1 inci maddesinde; “Bu Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtlar damga vergisine tabi olacağı belirtilmiştir ve yine aynı maddenin 2. bendinde  “bu kanundaki kağıtlar terimi, yazılıp imzalanmak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade eder.” denilmektedir.

Aynı kanunun 4.maddesinde “Bir kağıdın tabi olacağı verginin tayini için o kağıdın mahiyetine bakılır ve buna göre tabloda yazılı vergisi bulunur” hükmü yer almaktadır.

Çalışanların banka hesaplarına havale yoluyla avans ödenmesi sırasında düzenlenen banka makbuzları ve veya dekontları gibi ödemeyi ispat edici belgeler de mahiyetleri açısından tediyeyi temin eden kağıt olarak kabul edilmektedir.

Kanuna ekli (1) sayılı tablonun IV-1-b bendinde; Maaş, ücret, gündelik, huzur hakkı, aidat, ihtisas zammı, ikramiye, yemek ve mesken bedeli, harcırah, tazminat ve benzeri her ne adla olursa olsun hizmet karşılığı alınan paralar (Ek: 5766/10-ç md.) (Yürürlük: 6.6.2008) (avans olarak ödenenler dahil) için verilen makbuzlar ile bu paraların nakden ödenmeyerek kişiler adına açılmış veya açılacak cari hesaplara nakledildiği veya emir ve havalelerine tediye  olunduğu takdirde nakli veya tediyeyi temin eden kağıtların binde 6,6 nispetinde damga vergisine tabi tutulacağı hükme bağlanmıştır

Yukarıda açıklanan kanun hükümlerinden de anlaşılacağı gibi,  şirket bünyesinde çalışan personele ay sonunda ödenecek ücretlerinden mahsup edilmek üzere yapılacak avans ödemelerine ilişkin olarak düzenlenen kağıdın 488 sayılı Kanuna ekli (1) sayılı tablonun IV-1/b fıkrasına göre binde 6,6 nispetinde damga vergisine tabi tutulması gerekmektedir.

Sonuç

Yukarıda belirtilen kanun hükümleri uygulamadaki belirsizlikleri ortadan kaldırıcı nitelik taşımaktadır. Kısaca özetlenecek olursa;

Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre,  tevkifat yapılan tutarın, ay sonunda brüt ücretlerin tamamı üzerinden tahakkuk ettirilen gelir vergisinden mahsup edilmesi mümkün olup, ay sonunda mahsup edilecek avans ödemeleri üzerinden tekrar gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekmemektedir

Yukarıda bahsi geçen damga vergisi kanunu hükümlerine göre; avans ödemeleri nedeniyle düzenlenen kağıtların üzerinden ödenen damga vergisinin; mükerrerliği önlemek amacıyla,  ay sonunda brüt ücretlerin tamamı üzerinden tahakkuk ettirilen damga vergisinden mahsup edildikten sonra kalan kısmına binde 6,6 nispetinde damga vergisi uygulanması gerekmektedir.

 

 

 

YARARLANILAN KAYNAKLAR

  1. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
  2. 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu
  3. İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı 26/08/2008 Tarih 9245.3079 Sayılı Muktezası
  4. İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı 19/08/2008 Tarih 8258.2993 Sayılı Muktezası


[1] *SMMM Meslek Mensubu adayı Meryem Dindar